Thực tiễn cho thấy, tin giả về bầu cử thường được tạo dựng và lan truyền dưới nhiều hình thức tinh vi.
Trước hết là thủ đoạn giật tít gây sốc, kích động cảm xúc. Các thông tin thường sử dụng ngôn từ cực đoan, khẳng định tuyệt đối hoặc ám chỉ những “bí mật”, “sự thật bị che giấu” nhằm thu hút sự chú ý, kích thích tâm lý tò mò, lo lắng hoặc phẫn nộ của người đọc. Khi cảm xúc bị đẩy lên cao, người dùng dễ chia sẻ mà chưa kịp kiểm chứng.
Một chiêu thức khác là mạo danh cơ quan, tổ chức uy tín. Một số đối tượng lập các trang mạng có tên gọi, giao diện gần giống cơ quan báo chí hoặc cơ quan nhà nước; thậm chí sử dụng hình ảnh, logo, văn bản giả mạo để tạo lòng tin. Nếu không kiểm tra kỹ nguồn phát hành, người tiếp nhận rất dễ bị đánh lừa.
Bên cạnh đó, việc cắt ghép phát biểu, sử dụng hình ảnh, video ngoài ngữ cảnh cũng là thủ đoạn phổ biến. Một phát biểu bị trích dẫn không đầy đủ hoặc một hình ảnh từ thời điểm khác có thể bị gán ghép, làm sai lệch bản chất sự việc, gây hiểu lầm trong dư luận.
Ngoài ra, tin đồn chưa kiểm chứng, thông tin không rõ nguồn gốc dưới dạng “nghe nói”, “nguồn tin nội bộ” thường được lan truyền với tốc độ nhanh. Một số trường hợp còn sử dụng tài khoản ảo, mạng lưới chia sẻ đồng loạt để tạo cảm giác thông tin đang được “xác nhận rộng rãi”.
Đáng chú ý, với sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo, việc tạo dựng hình ảnh, âm thanh, video giả mạo (deepfake) ngày càng tinh vi, đòi hỏi người tiếp nhận thông tin phải có kỹ năng nhận diện và kiểm chứng cao hơn.
Vì sao tin giả dễ lan truyền?
Trong thời gian diễn ra bầu cử, nhu cầu cập nhật thông tin của người dân tăng cao. Tâm lý quan tâm, kỳ vọng và cả lo lắng trước những vấn đề lớn của đất nước có thể khiến người dùng mạng xã hội tiếp nhận và chia sẻ thông tin nhanh chóng mà thiếu kiểm chứng.
Mặt khác, thuật toán của các nền tảng mạng xã hội thường ưu tiên hiển thị những nội dung gây tranh cãi, thu hút tương tác mạnh. Điều này vô tình tạo điều kiện để các thông tin sai lệch, giật gân lan rộng hơn so với thông tin chính thống, vốn thường được trình bày thận trọng, chuẩn mực.
Chủ động nhận diện và xử lý thông tin sai lệch
Trước thực trạng trên, mỗi người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác và trách nhiệm khi tham gia không gian mạng.
Trước hết, cần kiểm tra kỹ nguồn tin: xác định rõ cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân đăng tải; đối chiếu với các kênh thông tin chính thống; kiểm tra thời điểm đăng tải và bối cảnh của nội dung. Những thông tin không có nguồn cụ thể, không dẫn chứng rõ ràng cần được xem xét thận trọng.
Thứ hai, cần rèn luyện thói quen kiểm chứng chéo. Trước khi chia sẻ một thông tin quan trọng, hãy tìm kiếm trên nhiều nguồn đáng tin cậy khác nhau để xác nhận tính chính xác. Đối với hình ảnh, video, có thể sử dụng các công cụ tìm kiếm ngược để kiểm tra nguồn gốc.
Thứ ba, không chia sẻ thông tin khi chưa được kiểm chứng. Mỗi lượt chia sẻ thiếu cân nhắc đều có thể góp phần làm lan rộng thông tin sai lệch, gây hoang mang trong xã hội.
Đồng thời, người dùng cần chủ động sử dụng tính năng báo cáo (report) trên các nền tảng mạng xã hội đối với nội dung vi phạm, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh.
Cùng với đó, việc bảo vệ an toàn thông tin cá nhân cũng hết sức quan trọng. Không truy cập vào các đường link lạ, không cung cấp mã xác thực, mật khẩu hoặc dữ liệu cá nhân cho các nguồn không đáng tin cậy.
Trách nhiệm chung vì môi trường thông tin minh bạch
Bảo đảm môi trường thông tin chính xác, minh bạch trong thời gian bầu cử không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân. Mỗi người cần trở thành “người gác cổng thông tin” cho chính mình và cộng đồng, tiếp nhận thông tin một cách tỉnh táo, chia sẻ có trách nhiệm, góp phần củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm sự ổn định, trật tự trong đời sống thông tin.
Trong kỷ nguyên số, kỹ năng truyền thông và an toàn thông tin không chỉ là kỹ năng cá nhân, mà còn là yếu tố quan trọng bảo vệ lợi ích chung. Cảnh giác trước tin giả chính là hành động thiết thực góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn, lành mạnh./
Hà Vân
